مرحله دوم از شرح ( تفسير محتوا ) در مرحلهء نخست از شرح علمى متون سخن آمد و ثابت شد كه تنها يك طريق صحيح براى شرح وجود دارد كه عبارت است از كشف محتواى متن از طريق صورت و ماده و ديگر ويژگىهاى آن قرائن كاشفه ، در صورتى كه عينى و قابل ارائه باشند معتبر و با ارزشند و در غير صورت مذكور اعتبارى ندارند . قرائن عينى و ارائه‌پذير خواستگاه احتمالات واقعى و غير ذهنىاند ، از اين‌رو مىتوان بر پايهء آنها دستگاه محاسبهء احتمالات را براى كشف محتوا به كار انداخت ، خواه محاسبهء احتمال‌ها به گونهء فشرده و مندمج و كيفى انجام گيرد ، و خواه به گونه كمى و رياضى و تفصيلى كه سرانجام با دخالت عناصر كيفى و قوانين تبدل كيفى احتمال به يك محصول غير كمى با روند كيفى و در عين حال عينى و ابژكتيو دگرگون مىشود . مرحله دوم شرح ، پس از پايان مرحلهء نخست آغاز مىشود ، و عبارت است از تفسير محتواى شرح شده . محتواى متن از آن پس كه به واسطهء فعاليت كشفى شرح دانسته شد به صورت يك يا چند قضيه نمايان مىشود و هر قضيه درستى اگر ضرورى نباشد داراى يك برهان تام يا يك برهان لمى و يك يا چند برهان غير لمى است . علاوه بر اين هر قضيه اگر بخواهد علمى باشد بايد در طيف اصول و قوانين عمومى تن به تفسير دهد و در صورتى كه قضيه به مباحث خاص يا علوم تجربى و يا آمارى وابسته باشد بايد بتوان آن را در پرتو قوانين مباحث خاص يا علوم تجربى تفسير كرد . براى توضيح اين بحث ، به‌جاست نخست يك فراز از نصوص را منظور كرده و قضيه‌اى را كه از آن استفاده مىشود مورد ملاحظه قرار دهيم . سپس سخنى از تفسير قضيهء مذكور آورده ، آنگاه در جهت اتمام توضيح گفتارى هم از چگونگى تفسير گزاره‌ها يا رويدادها در علوم غير متافيزيكى عرضه گردد .